ابو القاسم سلطانى
204
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
اسامى كه به اين گياه داده شده است : كرفس بستانى ( حنين ) ، كرفس مأكول ( رازى ) ، كرفش ، كرفس ( اخوينى ) ، اكرفس ، كرسب ، كرسف ( برهان قاطع ) و كرسپ ( فرهنگ مخزن ) ، كرفس مضلع ، كثاءهء ، التراجيل ، سيقان الكرفس . براى اطلاع بيشتر به واژهنامه شماره 558 مراجعه شود . كاربرد درمانى كرفس در طب سنتى : كرفس از زمانهاى بسيار دور شناخته و كشت شده است در هند مكتب پزشكى ايورودا ، مصريها و در يونان قديم تئوفر است در امر درمان از آن استفاده مىكردهاند . ديوسكوريد گويد كرفس نبطى را مانند كرفس بستانى مىخورند . ريشه برگ و شاخههاى آن را خام و پخته و به تنهائى و يا با ماهى پخته تناول مىنمايند و آن را نمك سود نيز مىنمايند . تناول آن با شراب اونومالى قاعدهآور و در چكهچكه آمدن ادرار سودمند است و ريشه آن نيز همين اثر را دارد اين نوع كرفس كه در آب مىرويد اثرات درمانى آن مانند كرفس بستانى است ، ضماد كرفس بستانى با نان يا آرد 7 * در آماس گرم چشم و آماس معده سودمند است تناول خام يا پخته آن پيشاب را زياد مىنمايد و تناول پخته آنكه با ريشه همراه باشد در مسموميتهاى داروئى سودمند است و موجب استفراغ مىگردد و دانه آن بيشتر پيشابآور است همچنين در گزيدگى حشرات و مسموميت از مردار سنگ سودمند است و نفخ را تحليل مىبرد . در داروهاى تسكيندهنده درد و داروهاى ضد سرفه وارد مىشود . . . ( تت دياسقوريدوس م - 3 ش 63 ص 269 و ش 60 ص 268 ) . جالينوس گفته است كه كرفس ماكول اثر گرمكنندگى بيشترى دارد . قاعدهآور ، پيشابآور و ضد نفخ است بهويژه دانه آن . . . ( الحاوى ج 21 ص 373 ) . ابن سمحون از جالينوس حكايت مىكند كه وى گفته است اگر زن هنگام باردارى در خوردن كرفس زيادهروى كند نوزاد وى مستعد به ابتلا بثورات جلدى و زخمهاى عفونى مىشود و جميع پزشكان از دادن كرفس به زن شيرده كراهت دارند و عقيده دارند كه كودك آنها كمعقل و احمق مىشود . . . طبرى گويد برگ تازه كرفس براى معده و كبد سودمند است سنگ كليه را خارج مىسازد . شيرابه و برگ آن به تنهائى و همراه با برگ و عصاره رازيانه تازه در تب و لرز ناشى از بلغم سودمند و دانه آن موثرتر است . . . ( تت جامع مفردات ج 4 ص 53 ) . كرفس . . . ابن ماسويه گويد دانه آن مقوى معده و گشاينده انسداد كبد است براى صرع زيان دارد و شيرابه آن موجب تهوع مىگردد . . . كبد ، كليه و مثانه را پاك مىكند . و قسطس در كتاب فلاحت گويد تمايلات جنسى زن و مرد را زياد و دهان را خوشبو مىكند . . . ( الحاوى ج 21 ص 371 ) . گرم و خشك است اندر درجهى دوم . . . ( ابنيه 262 ) . فى حمى ابيوالوس 8 * . . . تخم رازيانه ، كرفش و انيسون و بيخ كرفش و رازيانه . . . ( هدايهء المتعلمين 758 ) . كرفس . . . خاصيت آن ضد نفخ ، ضد انسداد ، معرق و مسكن درد است . . . در سرفه ، برونشيت ، تنگ نفس و آسم سودمند است . ضماد آن آماس گرم پستان را فرومينشاند براى كبد و طحال سودمند است آروغ را تحريك مىكند تحليلبرنده و ديرهضم است تخم كرفس موجب دل بهم خوردن و استفراغ مىشود آن را در روغن سرخ كرده تناول مىنمايند در درمان استسقاء سودمند است پيشاب و خون قاعدگى را زياد